İstanbul
31°

AÇIK

04:13

İMSAK'A KALAN SÜRE

Montrö Boğazlar Sözleşmesi

Montrö Boğazlar Sözleşmesi

Montrö Boğazlar Sözleşmesi nedir? Türkiye’ye ne kazandırıyor?

ABONE OL
4 Nisan 2021 15:45
Montrö Boğazlar Sözleşmesi
0

BEĞENDİM

ABONE OL

Son günlerde Türk kamuoyunu meşgul eden Montrö Boğazlar Sözleşmesi kısır siyasi çekişmelerin dışında çok dikkatli irdelenmesi gereken bir konu olduğu kanısındayız. Boğazlar hangi konumda idi?

Lozan Anlaşmasına göre;

Boğazların her iki kıyısında 15 km.’lik kıyı şeridi askersiz bölge olacak ve Türkiye buralarda asker bulundurmayacaktı. Bir savaş tehlikesi ya da Türkiye’nin herhangi bir savaşa girmesi halinde boğazlar silahlandırılabilecek, Türkiye’nin tarafsız kaldığı bir savaşta Karadeniz’e geçecek gemilere sayı ve tonaj bakımından sınırlamalar getirilecekti. Boğazlar Milletler Cemiyeti’nin denetiminde bir komisyon tarafından idare edilecek, bu komisyon boğazlardan geçecek savaş gemileriyle ilgili olarak her yıl Milletler Cemiyeti’ne bilgi verecekti. Barış zamanında boğazlardan her türlü aracın geçişi serbest olacaktı. Boğazları denetleyen milletlerarası kurulun başkanlığını Türk temsilci yapacaktı. Boğazlar, hiç şüphe yok ki, her yönden Türkiye için hayatî öneme sahiptir. Lozan görüşmelerinde imzalanmış olan Boğazlar Sözleşmesi, Boğazlar konusunda Türkiye’yi tam yetkili kılmıyordu. Bu durum, Türkiye’nin bağımsızlık anlayışına ters düşüyor ve Misak – ı Millî kararlarına da uymuyordu. Türkiye’ye karşı ortaya çıkabilecek bir tehlike durumunda, Boğazların kullanımıyla ilgili Milletler Cemiyeti ve özellikle İngiltere, Fransa, İtalya ve Japonya Türkiye’ye garanti vermiş olmalarına rağmen bu yetersizdi.

1930’lardan sonra bu garantilerin geçerliliği artık Türkiye’yi tatmin etmekten uzaktı. Almanya, Sovyetler Birliği ve İtalya’nın yayılmacı politikalarının etkileri iyice Türkiye üzerinde de artmaya başlamıştı. Bunun üzerine Türkiye, 11 Nisan 1936 tarihinde, sözleşmeyi imzalayan devletlere “Şartlar Değişmiştir” ilkesinden hareketle birer nota göndererek, mevcut sözleşmenin değiştirilmesi isteğini bildirdi. Türkiye’nin bu isteğini haklı bularak desteklediğini açıklayan İngiltere’nin ardından, Balkan Antantı Daimî Konseyi de 4 Mayıs 1936’da aynı yönde bir karar aldı. Daha sonra sözleşmeyi imzalayan diğer devletlerin de bu isteği uygun bulmaları üzerine, 22 Haziran 1936 tarihinde İsviçre’nin Montrö kentinde bir konferans düzenlenmiştir.

20 Temmuz 1936 günü, Türkiye, İngiltere, Fransa, Sovyetler Birliği, Japonya, Romanya, Bulgaristan, Yunanistan ve Yugoslavya arasında Montrö Boğazlar Sözleşmesi imzalandı. Türkiye’ye boğazların savunması hakkı veriliyor, silahsızlanma kayıtları kaldırılıyor, savaş sırasında askeri gemilerin geçişleri Türkiye’nin takdirine bırakılıyor, barış zamanlarında da savaş gemilerine, önceden bildirilmesi ve güvenlik esasına göre geçiş hakkı veriliyor ve Türkiye belirleyici oluyordu. Ticaret gemilerine güvenliği tehdit etmedikleri sürece savaş ve barışta serbestlik getiriliyordu. Ayrıca organik bağlantıları dolayısıyla Karadeniz’deki ülkelerin lehine değişiklerde sağlanıyordu. Türkiye’nin Montrö Sözleşmesiyle Boğazların statüsünü değiştirerek burada tam hakimiyetini kurması, uluslararası ilişkilerde prestijini arttırmıştır. Ayrıca bu sözleşme, özellikle Türk – İngiliz ilişkilerinde yakınlaşma sağlarken, Türkiye ile Sovyetler Birliği arasında da ayrılığın başlangıcını teşkil etmiştir.

Yorum yapabilmek için giriş yapmalısınız.

Veri politikasındaki amaçlarla sınırlı ve mevzuata uygun şekilde çerez konumlandırmaktayız. Detaylar için veri politikamızı inceleyebilirsiniz.